De Amazone in zwartwit

In Keulen zag ik een mooie expositie van de Braziliaanse fotograaf Sebastião Salgado, die het Amazonegebied op kunstige wijze in zwartwit vastlegde. Intrigerend en vervreemdend tegelijk.

Vorig jaar reisden mijn vriendin en ik ook door dit gebied, dus een prima reden om de Duitse stad te bezoeken. Ik was wat sceptisch vooraf omdat ik dacht dat de zwartwit fotografie een soort gimmick was. Gelukkig wist mijn vriendin me te overtuigen om te gaan.

Sebastião Salgado verbleef zo’n zes jaar in het Amazonegebied en maakte een indrukwekkende serie foto’s van de enorme rivier, de jungle eromheen en de bergen (waarvan ik niet wist dat ze daar waren). Intrigerend, maar ook vervreemdend omdat het zo kleurrijke gebied in zwartwit wordt getoond.

Foto: Sebastião Salgado

De fotograaf wist ook een aantal primitief levende stammen, woonachtig in de jungle, voor de camera te krijgen. Bijzonder dat Salgado het vertrouwen wist te winnen van deze mensen, die in volstrekte afzondering leven van de buitenwereld. Ongegeneerd poseren mannen, vrouwen en kinderen, vaak (bijna) in hun blootje, voor de fotograaf. Lachen doen ze zelden, hetgeen de foto’s krachtiger en authentieker maakt. Ik vroeg me af of Salgado ze geïnstrueerd heeft om dat niet te doen, of dat het een natuurlijke reactie is van mensen die nooit eerder zijn gefotografeerd. Ik denk het laatste. 

De natuurfoto’s in zwartwit van de Amazone lijken soms net schilderijen. Door de grote omvang ervan op de expositie kun je er lang naar blijven kijken. De belichting en compositie zijn steevast heel bijzonder. Opvallend is het wel dat er bijna geen dieren te zien zijn. Een paar aapjes, luiaards en een zilverreiger, dat is het wel zo’n beetje. Tijdens onze boottochtjes over de Amazone kwamen we ogen te kort wat dat betreft. Maar goed, dat is een keuze van de fotograaf.

Een prachtige tentoonstelling dus, maar Salgado kreeg behalve veel lof ook kritiek op zijn zwartwit fotografie. Hij zou de ellende in de wereld te mooi maken. ‘Ze zeggen dat ik een 'estheet van ellende' was en probeerde schoonheid op te dringen aan de arme wereld’, aldus Salgado over de kritiek. ‘Maar waarom zou de arme wereld lelijker zijn dan de rijke wereld? Het licht is hier hetzelfde als daar.’